| از نیایش تا پرورش: بررسی الگوی تربیتی توکلمحور در صحیفه سجادیه برای تقویت سرمایههای روانشناختی |
| کد مقاله : 1021-NCEEA4 |
| نویسندگان |
|
ریحانه دهقانی * دانشگاه فرهنگیان |
| چکیده مقاله |
| در شرایطی که نظامهای تربیتی مدرن با چالشهای پیچیده روانی-اجتماعی مواجهند، این پژوهش با نگاهی نو به سراغ گنجینههای معنوی اسلام رفته است. مطالعه حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی نظاممند مضامین روانشناختی و تربیتی دعای هفتم صحیفه سجادیه پرداخته و «الگوی تربیتی توکلمحور» را به عنوان چارچوبی نوین معرفی مینماید. در این الگو، دعا، بهعنوان ابزاری تربیتی با هدف رشد همهجانبه و راهبردی درمانی در مواجهه با چالشهای روانی-اجتماعی، عمل میکند. امام سجاد(ع) در این دعای ارزشمند به سه بُعد اساسی رشد انسان میپردازد: نخست، بُعد شناختی با محوریت تحول فکری از طریق توکل فعال و بازسازی شناختی برای اصلاح باورهای ناکارآمد؛ سپس، بُعد عاطفی با تمرکز بر مکانیسمهای خودتنظیمی هیجانی برای ایجاد آرامش درونی و تعادل روانی؛ و در نهایت، بُعد معنوی که بر ارتباط توحیدی، معنابخشی به رنجها و توسعه ظرفیتهای روحی تأکید دارد. تحلیل محتوای این دعا نشان میدهد مفاهیم دینی پایهای مستحکم برای توسعه ظرفیتهای روانشناختی فراهم میکنند که همزمان خودکارآمدی فرد را تقویت نموده، دلبستگی ایمن را پایهریزی میکند، امیدواری بر مبنای رحمت الهی را نهادینه ساخته و تابآوری را ارتقا میبخشد. این الگو با پرورش مهارتهای خودتنظیمی و تقویت انگیزش درونی، چارچوبی جامع برای رشد فرد ارائه میدهد. یافتههای پژوهش، گامی مهم در تلفیق دانش روانشناسی با معارف دینی و ارائه راهکارهای بومی برای چالشهای تربیتی معاصر محسوب میشود. کاربردهای عملی این پژوهش در سه سطح فردی (طراحی پروتکلهای مداخلهای روانشناختی-معنوی)، آموزشی (تدوین برنامههای درسی معنوی با هدف شکوفایی استعدادها و ایجاد محیطهای یادگیری حمایتگر) و اجتماعی (طراحی راهکارهای پیشگیرانه) قابل تصور است. |
| کلیدواژه ها |
| صحیفه سجادیه، تربیت معنوی، روانشناسی اسلامی، روانشناسی مثبت نگر، خودتنظیمی هیجانی. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
